ANTALYA FOLKLORU

Antalya Bölgesi Folkloru içinde Zeybek Oyunları en ilginçlerinden biridir. Bölgenin çeşitli yerlerinde çeşitli adlar ve figürler içinde oynanır. Ayrıca Alanya ve Gazipaşa dolaylarında oynanan Sema ve Bengi Oyunları, dinsel özelliği yönünden ilgi çekicidir. Bu oyunun oyuncuları bir daire biçiminde dönerlerken el ve kol hareketleriyle Tanrıya dua ederler. Genellikle oyunları kadınlar ve erkekler ayrı ayrı oynarlar. Kapalı yerlerde oynanan kadınların oyunlarında daha çok türküler söylenir, def ve ülkeye özgü çalgı aletlerinden darbuka çalınır. Erkeklerin oyunları ise daha çok davul, zurna, saz, bağlama ve darbuka gibi çalgılar eşliğinde oynanmaktadır. Ayrıca dağ köylerinde Sema ve Kırklar denilen halk oyunları Yörükler tarafından dinsel törenler içinde oynanır. Bölgeye özgü gelenekler içinde en ilginci, 1970’li yıllara kadar sürdürülen, özellikle Serik, Manavgat, Alanya ilçelerinde ve köylerinde, evlerinin bacalarına evlenme çağında bulunan kızların sayıları kadar boş şişe koyma geleneğidir. Şişeler yatık ise, evlenmek isteyenin dul; şişeler kırık ise evlenmiş olduğu anlaşılır. Bölgede zaman zaman yağlı pehlivan güreşleri ile deve güreşleri yapılmaktadır.

Diğer yaygın bir gelenek de halkın Haziran ayından Eylül ayı sonuna kadar sahilin sıcağından kurtulmak için yaylalara göç etmesi veya kıyılara obaya benzer çardak kurarak denizden yararlanmasıdır. 

YÖREDE KULLANILAN MÜZİK ALETLERİ

Yörede kullanılan müzik aletleri nefesli, vurmalı ve yaylı çalgılar olmak üzere üç bölümde toplanabilir.

Nefesli Çalgılar: Kamış düdük, kemik düdük, (Kartalın kanat kemiğinden yapılır.). sipsi, madeni ve ağaç kaval, zurna.

Vurmalı Çalgılar; Davul, bağlama, cura, def, darbuka. Yaylı Çalgılar:Yörük ve Zerk kemençesidir.

Kamış düdük dilli, kemik ve madeni, ağaç kavallar dilsizdir. Sipsi ve zurna da ise, ağız kısmına sesi çıkaran ince bir kamış takılır. Kılıfı kaval dört kısımdan meydana gelir:

a)En dışta çeşitli renkli yünden örülmüş ve üzeri nakışlı bir kılıf vardır.

b)Kılıfın içinde ağaç koruyucu veya kın vardır.

c)Koruyucunun içinde kaval,

d)Kaval boşluğunda ise kavalın içini temizlemeye yarayan ağaç bir harbi vardır. Zurnalar, cura, orta ve baz olarak üç kısımdır. Az sesli alanlarına cura, orta sesli alanlarına orta ve kalın sesli alanlarına da baz denilir. Yörükler daha çok ‘Cura Zurna’ kullanırlar.

Zerk kemençesi ise, Manavgat’a bağlı Zerk Köyü ve çevresinde yapılıp çalınır. Uzun bir gövdeye sahiptir. Ağaç, su kabağı ve at kuyruğu bu aleti meydana getiren malzemelerdir. Perdesizdir.

Vörük kemençesi, en fazla 45cm boyunda ve derince karınlıdır. Ağaç, koyun bağırsağı, at kuyruğu kılı ve nergis kökü kullanılan malzemelerdir. Telleri koyun bağırsağı, yay telleri at kuyruğundan yapılmıştır. Tırnak değdirmek suretiyle çalınır. Perdesizdir. ‘apıştırıcı malzeme olarak nergis kökü kullanılır. Yörüklerin en yaygın çalgılarındandır. Yörüklerde en çok “Boğaz Havaları” na rastlanır. Boğazların çoğunluğu güftesizdir. ani sadece melodisi vardır. Ancak sözlü boğazlar da bulunmaktadır.

Yörede Yörükler arasında bilinen en yaygın boğazlar: Çubuk Boğazı, Varsak Boğazı, Teke Zortlatması, Akkız Dereye, Ümmü Gelin, Çömlek, Çöküştüren, Sıralı Hörü Boğazı, Yunusoğlu Boğazı, Saldırlı, Yayla Yolu, Kırmızı Güllerdir.

Yörük kızları, gelinler ve orta yaşlı Yörük kadınları gerek konaklama yerlerinde, gerekse yaylada davar güderken karşılıklı boğaz çalarlar. Boğaz, Yörüklere özgü çeşitli melodilerdir. Başparmağı boğaza dayamak suretiyle boğazdan çıkarılan seslerle olur. Öğrenilmesi oldukça zor olduğundan çocuk denilebilecek yaşlarda başlanması gerekir.

Antalya ve yöresinde evlenme, sünnet ve diğer şenlikler diğer illerimizle büyük bir benzerlik göstermekte olup, bu konuda daha fazla bilgi edinmek isteyenlere yazarın ÇİMRİN, Antalya Folkloru I ve II kitapları önerilir.