2.3.1.3. Sit Alanları

i.     Magydus Antik Kenti

Pamphlia Bölgesinde yer alan Magydus Antik Şehri’nin M.S. 325 tarihlerinde kurulduğu tahmin edilmektedir. Antik yerleşim kalıntıları, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 10.09.1977 Tarih ve 758 Sayılı Kararı ile tescil edilmiş olmakla birlikte büyük ölçüde yok olmuşlardır. Karpuzkaldıran Askeri Kampı ile Örnekköy arasındaki kalıntıların (liman ve hamam) onarılarak korunması söz konusudur. Ancak ne bilimsel çalışmalarda, ne de güncel koruma söyleminin gündeminde bulunmamaktadır.

ii.   Lara Ormanları

Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 14.10.1992 Gün ve 1607 Sayılı Kararı ile Lara Kumul ve Ormanları "II. Derece Doğal Sit Alanı" olarak belirlenmiştir. Ancak bu kararlar doğrultusunda herhangi bir koruma planı yapılmadığı gibi, mevcut kullanışlarına da koruma anlamında herhangi  bir müdahale yapılmamıştır. Bu bakımdan sit kararı edilgen bir karar olarak varlığını sürdürmektedir.

2.3.2. Doğal ve Kültürel Değerler

2.3.2.1. Orman Alanları

Örnekköy’den başlıyarak doğuya doğru yaklaşık 300 hektar orman alanı, planlama alanının en önemli büyüklüğe sahip arazi kullanım türüdür. Bu alandaki bitki varlığının sık bir dokuya sahip olmaması, rüzgar erozyonuna açık bulunması, alanın farklı kullanışlara tahsisini düşündürmüştür. Örneğin, bir önceki Plan’da TRT’ye Film Platosu olarak kullanılmak üzere önemli büüyüklükte bir alan ayrılmış; ayrıca turizm tesislerine de yer verilmiştir. Ancak yukarıdaki bölümde

açıklandığı gibi (2.3.1.2), kıyı kenar çizgisinin kara yönünde çok geniş bir girinti yapmış olması, bir önceki planda orman olarak işaretlenmiş ve Turizm Tesisi kulanışına açılması öngörülmüş olan alanların “KIYI” ‘ya dönüştürülmesine neden olmuştur. TRT ise tahsistem bu yana uzun zaman geçmiş olmasına karşın, alanı tahsis amacı doğrultusunda kullanmamış, bu yüzden tahsis kaldırılmıştır.

Bu yörede yaklaşık 30 hektarlık bir alanın “Antalya Doğu Arıtma Tesisi” olarak kullanılması doğrultusunda istemler vardır. Planlama alanının doğusundaki bir başka önemli orman alanı “Kundu Ormanı” dır (Bkz. Resim 86). Bu alanın ön kesimi geçmişte Turizm Tesis Alanları’na tahsis edilmek üzere “Turizm Merkezi” olarak ilan edilmiş, bu konu Belediye tarafından dava konusu yapılmış ve dava Belediye’ce kazanıldığından, bu düşünce gerçekleşmemişti. Bu kez aynı alanda, her biri 6-7 hektar büyüklüğünde 7 parsel oluşturularak, bu parsellerden üçü Türk Devletlerine, dördü ise özel girişimcilere ön tahsisi yapılmıştır (Bkz. 2.2.2 Bölümü). Ön tahsis, bu haliyle Kundu Ormanı’nın önemli bir bölümünü kıyıdan koparmaktadır.

2.3.2.2. Plaj - Kum

Fiziksel Özellikler, bölümünde ayrıntıları ile tanıtılan kumulların önündeki plajların çok önemli bir doğal değer olduğu açıktır. Bu değer, Kıyı Yasası kuralları içinde kullanışa açılacaktır. Ancak yer yer, 500 m. derinliğe ulaşan bu plajın yasada kıyı üzerinde yapılması öngörülen tesislerin içinde özellikle “ilk yardım” biriminin yer alması zorunlu görülmektedir.

Güneşten korunmak için yapılması söz konusu gölgeliklerin bile yetersiz kalabileceği, sağlık sorunları olduğunu bilmeden, ya da bu sorunları gözardı ederek plaja gelenlerin zaman zaman aşırı sıcaktan etkilenmeleri  kaçınılmaz görünmektedir. Bu olgunun olumsuz sonuçları, ilk yardım ile bir ölçüde giderilebilir. Konunun bu ayrıntıda tartışılması; Kıyı Yönetmeliği’nde kıyı üzerinde yapılabilecek tesislerin arasında “İlk Yardım” sözcüğünün bulunmayışı, ancak bu kavramın kaçınılmaz olarak burada yer alması ve yasaya aykırılığının bulunmadığını belirtme gereğine dayanmaktadır.

2.3.2.3. Akarsular

Plaj kesiminin doğusunu Aksu oluşturmaktadır (Resim 87, 88, 89). Alan içinde Aksu’dan sonra batıya doğru sırasıyla Acısu ve Kopak Çayı bulunmaktadır. Bu çayların yakın çevresinin korunması, yapılaşmaya açılmaması esastır. Aksu dışında, bu akarsular genellikle Çalkaya Belediyesi Sınırları içinde kalan verimli tarım arazileri ile Yamansaz arasındaki arazilerin sularını denize ulaştıran önemli boşaltım kanallarıdır.

Yer yer önemli peyzaj ögelerini ve ekolojik denge sağlayan ögeleri de barındıran önemli sular olarak planlamada gözardı edilmemesi zorunlu görülmektedirler.

2.4. Planlama Kararları

“Planlama Temel İlkeleri” ile Uygulama Planları’nın hazırlanması için önem taşıyan verilerin birlikte değerlendirilmesi ile, uygulama planlarına ilşkin planlama kararları üretilmiştir.

Bu kararlar kapsamında:

·      Koruma-Kullanma dengesinin kurulmasına ve sürdürülmesine,

·      Yaya ve araçlı ulaşım sisteminin sağlıklı olarak oluşturulmasına ve yeterli geometrik ve teknik standartlarla hizmet sunabilmesine,

·      45 m.lik yolun üst kesimindeki yerleşme alanlarının özellikle, yeşil ve açık alan standardının arttırılmasına,

·      Geri bölgelerin kıyıya kolay ulaşmalarına ve kıyıyı özgürce ve optimal kullanım standartları ile (gölgelik vb) kullanmalarının sağlanmasına,

·      Doğal değerlerin, yakın çevre  ile birlikte, Antalya Anakenti’ne ve Kentsel Bölgesi’ne hizmet verebilmesi,

öngörülmektedir.

Planlama Alanı içerisinde yer alması öngörülen farklı kentsel kullanım türleri; konumlarına, büyüklüklerine, niteliklerine, taşıdıkları değerlere göre ele alınmışlardır. Aşağıda bu farklı kullanım türleri bölgecikler halinde ve batıdan doğuya doğru sıralanarak, üretilen kararlar açıklanmışlardır.

2.4.1. Örnekköy

Bu alanın bir prestij konut alanı olduğuna ve giderek yıl boyu oturulan bir bölgeye dönüştürüldüğüne değinilmişti.

Tamamen yapılaşmış olan bu kesime ilşkin olarak yeni bir karar getirilmemiştir. Ancak, kıyı üzerine, Kıyı Yasası’nın öngördüğü ve kıyı kullanımını kolaylaştırıcı, sökülebilir tesislerin yapılabileceğine ilişkin işaretler konmuştur. Bu alanın hemen batısında yer alan Sera Oteli’nin yakın çevresi de mevcut oluşum ve Kıyı Yasası koşulları gözönüne alınarak revize edilmiştir. Yine Örnekköy’ün kuzey-batısında yer alan Ofo Oteli’nin mülkiyet sorunlarından kaynaklanan ve yakın çevrenin ulaşım sistemini etkileyen durumu, Belediye’nin, Ofo Oteli’nin ve Karpuzkaldıran Askeri Yönetiminin uzlaştığı bir çözüme kavuşturulmuştur. Böylelikle, ulaşım ve mülkiyet sorunları çözülerek otelin doğusundan geçerek Lara Plaj Kesimine yönelen yolun işlerliği sağlanmış ve bir önceki planın öngördüğü ancak gerçekleştirilemeyen ulaşım ilşkileri, bir seçenek oluşturularak çözülmüştür.

Örnekköy’de hiçbir yapı yoğunluğu, yapı düzeni değişikliği yapılmamıştır.

2.4.2. Lara Birlik Alanı

Örnekköy’den doğuya doğru kıyı boyunca uzanan ve Antalya Büyükşehir Belediyesi ile Antalya Vilayeti Özel İdaresi’nin kurduğu “Lara Birlik” kullanımında bulunan alan üzerinde çeşitli Kamu Kurumlarının dinlenme tesisleri ile obalar bulunmaktadır. Bu tesislerin fiziksel nitelikleri düşüktür. Ancak bunların tahsis ve kullanımları, gelenekselleşmiş, sosyal bir yaşam biçiminin mekansal yansıması biçimine dönüşmüştür. Ancak bu tesislerin önemli bir bölümü ya kıyı üzerinde, ya da 100 m.lik sahil şeridi içinde kalmaktadırlar. Bu nedenle hukuksal açıdan yok sayılabilirler. Yıkılmaları, ortadan kaldırılmaları gereklidir. Öte yandan, Lara Birlik açısından bu alanın bu tür kullanımının hiçbir rantabilitesi yoktur. Bu nedenle alanın Belediye ve Vilayet arasında hakça bölünebilir ve turistik tesislere verilebilir hale getirilmesi bu kesim için önemli bir karar olmuştur.

 Bu bölünmede oluşturulan Turizm Tesis Alanları’ nın;

·      Optimal büyüklükte olması,

·      Var olan tesislerin bütünlüklerinin bozulmaması,

·      Birbirine biitişik konumlandırılmayarak, aralarına yeşil alanlar önerilerek kıyı ile geri bölge arasının ilşkisinin sürdürülmesi,

·      Bu yeşil alanlardan denize ulaşmak isteyecek olanların ootopark, yiyecek-içecek, tuvalet vb gereksinimlerini karşılayacak birimlerin yer alması,

·      Tesislerin yapı yoğunluklarının alanda optimal büyüklükte bir tesisin yapılmasına olanak verecek değerler olarak belirlenmesi,

 kararlaştırılmıştır.

Böylelikle, Lara Birlik Alanı toplumun yararlanmasına açık alanlar ve açık/yeşil alanlardan oluşan bir dizi haline getirilmiştir. Bir başka anlatımla alan kapalı bir “Birlik” alanı olmaktan çıkarılarak kente katılmıştır. Bu bütünün kuzey kenarını oluşturan yol, Lara Ormanı’nın kıyı kenar çizgisi ile tanımlandığı kesimde Orman İdaresi’nin kullanımına tahsis edilmiş olan ve bu idarece kullanılması ya da kiralanması mümkün olan bir tesis alanında sonuçlandırılmıştır. Yol bu noktadan sonra orman içi gezinti yoluna dönüşmekte, böylelikle ormanı boydan boya kateden sürekli bir araç yolu olması önlenmiş olmaktadır.

2.4.3. Lara Ormanı

Daha önceki bölümlerde tanımlanan ve kullanım öyküsü özetle sunulan Lara Ormanı’nın bir “Kent Parkı” olarak önerilmesi, Antalya Nazım İmar Planı’nın bu alanı kentsel bir kullanım alanına dönüştürme anlamında önemli kararlarından birisidir. Bu alanın aynı zamanda “Doğal Sit Alanı” olması kullanım kararlarının verilmesinde önemli sınırlayıcılar olmuştur.

Bu nedele, orman içi yaya yolları, 45 m.lik yolun üzerindeki yeşil alanlar ile ormanı bütünleştirici bir biçimde şematik/sembolik olarak işaretlenmiş, yaya aksları oluşturulmuştur.

Bu akslar üzerinde kamping alanları önerilmiştir. Kuşkusuz bu önerinin gerçekleşmesi Orman Yasası uyarınca ön tahsis yapılması ve ön tahsis koşullarının gerçekleşmesi ile olasıdır.

Bu alanın doğu ucunda bitki dokusunun belirgin bir biçimde seyreldiği alanda yaklaşık 20 hektar büyüklüğünde bir spor kompleksi önerilmiştir. Bu büyüklük, Ankara 19 Mayıs Stadyumu ve çevresindeki yan kuruluşları içine alabilecek bir büyüklük olması açısından kent kazandırıldığında önemli bir gereksinimi karşılayacaktır.

2.4.4. Sağlık Kurumu

Kentin çeşitli yerlerine serpiştirilmiş bulunan özel ve kamu sağlık kurumlarının belirgin özelliği (Üniversite Hastahanesi dışında) çok dar alanlarda ve kentsel ilişkiler açısından olumsuzluklar sergileyen yerlerde konumlanmış olmalarıdır.

Bu olumsuzluğun giderilebileceği bir ya da birden fazla sağlık kurumunun bu kesimde gerçekleştirilmesi halinde hem kentin desantralizasyonu için önemli bir öge yaratılmış olacak, hem de sağlıklı bir ortamda, sağlık kurumları konumlanmış olacaktır. Sağlık kurumunun güney ucunda, Lara Kumulları’nın sağlığa yararlı özelliklerini kullanmak üzere kısmen orman içinde, kısmen sahil şeridinin 2.Bölümü üzerinde bir “TALESTOLOJİ Kum Tedavi Merkezi” önerilmiştir.

Çadırlı Kamping türü bir kullanım gerektiren bu merkezin sağlık kurumuna yakın ve birbirini destekler konumda yer alması işlevsel bir bütünlük göstermesi bakımından arzu edilmiş ve bu doğrultuda karar üretilmiştir.

Sağlık Kurumu için verilmiş bulunan 0,5 oranı çok geniş bahçeli bir yapılaşmaya olanak sağlamak amacına yöneliktir.

2.4.5. Kopak Çayı Çevresi

Kopak Çayı’nı eksen kabul ederek sağa ve sola yaklaşık birer km. uzanan bir bölüm “Kopak Çayı ve Çevre Düzenlemesi” ni  oluşturmaktadır. Sağlık Kurumu alanından Kopak Çayı’na kadar olan kesimde geometrik bir düzenleme ile turistik tesisler önerilmiş, bu tesisler arasında denize yaklaşmayı kolaylaştıran açık alanlar tasarlanmıştır. Kopak Çayı üzerinde bir mevzii plan olarak onanmış bulunan “Yat Motel Alanı” aynen korunmuş, ancak Yat Motel Alanı’nın yakın çevresi ve 45 m.lik yolun güney tarafı onanlı mevzi plan değiştirilerek yeniden düzenlenmiş, yat limanı ile birlikte bir alt merkez oluşturulmuştur. Yat Limanı’nın doğusunda da Turizm Tesis Alanları düzenlenmiştir. Bu kesimde de Turizm Tesis Alanları arasında açık ve yeşil alanlar önerilerek bir betonlaşma/duvarlaşma önlenmiştir.

Bu kesimde “Yat Limanı” bir dış veri olarak planlamayı yönlendiren önemli bir ögedir ve “Dış Veriler” bölümünde yeterince ayrıntılandırılmıştır.

Planlama kararları açısından vurgulanması gerekli husus, Yat Limanı gerisinin gereksinimlere uygun biçimde planlanmış olduğudur.

2.4.6. Turizm Tesis Alanları

Sulama Kanalı’nın 45 m.lik yolun altına geçtiği noktadan başlıyarak Acısu’ya kadar oloan kesimde bir dizi Turizm Tesis Alanı konumlandırılmıştır. Bu tesisler Kanalı içine alan geniş bir park alanı ile 45 m.lik yoldan ayrılmış, böylelikle kıyıda yer alan kullanım alanları bu noktadan başlıyarak bir iç yoldan servis alır olmuşlardır. Bu bölge 45 m.lik yolun güney doğuya dönerek bir terminüse ulaştığı noktada son bulmaktadır. Bu terminüs; özel araçlar, oootobüs ve minibüsler ile geleceği raylı sistemi için olanaklar sunmaktadır.

Yakın Çevresinin bir merkez olarak yoğun kullanılmasına olanak verecek düzenlemeler ve kullanım kararları getirilmiştir.

Bu kesimi sınırlayan Acısu, farklı kullanma kararlarının farklı biçim, yoğunluk ve kullanım kararları ile tasarlandığı bir kesimdir.

2.4.7. Kundu Kesimi

Acısu ile Aksu arasındaki kesimi “Kundu Kesimi” olarak tanımlamak gerekir. Çünkü bu kesim, geniş kum bandının hemen arkasında başlayan Kundu Ormanlarını içermektedir. Gerilerde de Kundu Köyü ve bu köyün geniş ve verimli tarım arazileri bulunmaktadır. Planlama alanı içerisinde Kundu Ormanları’nın ön yüzü ile bu ormanların kenarlaştığı kıyı (kum bandı) girmektedir. Bu alanın Turizm Tesisleri yapımı için “Tahsis” edildiğine daha önceki bölümlerde değinilmişti. Tahsis krokisinin bir plan değil, bir karşılıklı “Ön  Tahattüt”  belgesi olduğu açıktır. Bu bakımdan bu planlama çalışması içinde planlama esaslarına, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olarak ele alınması ve bu doğrultuda plan kararları üretilmesi söz konusudur. Tahsis krokisinde üçü Türk Devletleri’ne, dördü özel girişimcilere ait olmak üzere 7 tesis alanı yan yana dizilmişler, ayrıca bu tesisler batıdan Acısu’ya, doğudan da Aksu’ya dayandırılarak karaya ve denize, akarsular boyunca yaklaşma olanağı ortadan kaldırılmıştır. Bu durum Kundu Ormanı’nın hapsedilmesi, denizle ilşkisinin kesilmesi anlamına da gelmektedir. Bu olmsuzluğu ortadan kaldırmak üzere tesis alanları su  kenarlarından uzaklaştırılmış ve iki yönlü koridorlar oluşturulmuştur. Ayrıca Türk Devletlerine ayrılan üç parsel ile diğer dört parsel arasında geniş bir koridor bırakılarak orman-kıyı ile birlikte su kenarlarından başka bu kesimden de köylülerin ve ormandan yararlananların kıyıya ulaşmalarına olanak sağlanmıştır. Bu kararın tahsis krokisi ile farklılıkları olduğu görülmektedir. Ancak bu karar, bir kamu tasarrufu olan tahsis ile, fiili durumu dengeleyen ve kamu kullanışına açık olması gereken ormanların ve kıyıların birlikte kullnılmasını sağlayan gerçekçi ve uzlaştırıcı bir karar olarak değerlendirilmelidir. Yapılaşma koşulları açısından da bu tesislere, Belek’teki tesisler ile eşdeğer koşullar önerilerek, tahsisli alanlara eşdeğer yapı hakkı verilmesi ilkesi getirilmiştir.

KAYNAKLAR

. TÜRKOĞLU, K., TUNÇER, M., UZEL, A., Antalya Environment

Project, "A Review of Existing Urban Plans and Population

Projections of Metropolitan City of Antalya", Volume I, Nov.1992,

. Final Report of the Coastal Zone Management of Antalya,  HASE,

T.M., TUNÇER, M., KANTAŞI, E., TBS Association, Su-Yapı

Ltd.Şti., Ocak    1994.

. İzmir Büyük Şehir Belediyesi, Kıyı Alanları İdaresi Raporu, Mayıs

1992.

. YAŞAMIŞ, F.D., Çevresel Yönetim ve Planlama Kapasitesinin

Güçlendirilmesi Araştırması, 1991.

. Antalya Çevre Projesi, Ara Rapor, Su-Yapı Ltd. Şti., 1993.

. Antalya Çevre Projesi, Sonuç Raporları, Su-Yapı Ltd. Şti., 1993.

. Antalya Kentsel Bölgesi Gelişme Deseni, Açıklama Raporu, UTTA

Planlama, Projelendirme ve Danışmanlık Ltd. Şti., Şubat 1995.

. Antalya Anakenti Yapısal Planı, 1/25 000 Açıklama Raporu, UTTA 

Ltd., Haziran 1995.

. Antalya  Nazım İmar Planı, 1/5 000 Açıklama Raporu, UTTA

Ltd., Nisan 1996.

. "Boğaçay ve Karaman Çayı Doğal Kaynak Kullanımı ve Çevre

Düzenleme  Projesi", Ön Araştırma Raporu, UTTA Ltd. Ocak 1996.

. "Boğaçayı Doğal Kaynak Kullanımı ve Çevre Düzenleme

Projesi", II. Etap Araştırma Raporu, UTTA Ltd. Mayıs 1996.

. Antalya Akdeniz Botanik Bahçesi, İmar Planı Açıklama Raporu, 

Muratpaşa Belediyesi, UTTA Ltd., Kasım 1995.

. AKBAŞ, S., "Sürdürülebilir Kalkınma Anlayışı İçerisinde, Antalya Kıyıları

ve "Lara Örneği", G.Ü., Ş.B.P. Böl., 1996.

. ERDAL, S., DEMİR, U.Y., "Antalya Kenti Kültür ve Tabiat Varlıkları,

BÜYÜKYILDIRIM, G., "Lara Plaj, Kumul ve Ormanlar, Ant., 1994.

. Antalya Kıyı Yerleşmeleri, Planlama, Yapılanma, Kullanma ve Sorunları,

TMMOB, Mimarlar  Odası, Antalya Şubesi, 1996.