Patara ile ilgili ilk karar 1978 yılında alınmıştır (4). 2863 sayılı yasa ile kurulan koruma kurulları sonrası "Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu" tarafından şimdiye kadar toplamkırk civarında karar üretilmiştir (5). Patara ile ilgili dört adet de Yüksek Kurul kararı vardır. Böylece; Patara’nın  korunması amacı ile ilgili toplam bugüne dek 50 civarında karar üretilmiş bulunmaktadır.

GEYAK kararlarının içeriğini irdelendiğinde; Patara Özel Çevre Koruma Bölgesi (PÖÇK) sınırları içerisinde,1710 sayılı yasanın getirdiği “Sit Alanı” tanımının ilk kez Patara'da yapıldığı görülmektedir. Ancak sit tanımının belli bir alanın sınırlarını çizme yerine, Patara Sit’i olarak bir tarihsel-arkeolojik alanın varlığının vurgulandığı görülmektedir (6). Bu karar ile Patara'da tek yapı tescilleri de ilk kez yapılmıştır.

1978 yılından 1981 yılına kadar, toplam üç yıl boyunca Patara ile ilgili hiçbir sorun yaşanmadığı için kurulların gündeminde olmadığı görülmektedir.

1981 yılında yeni bir alan tescil edilmiş, ilk yapılaşma yasağı getirilmiş, tescilli yapılar arasında tarıma izin verilmiştir (7). Orman içinde ve yakınında örtü altı tarıma da imkan verilmektedir. Patara Sit'i ilk kez a, b, c alanları biçimindeki bir sınırlama ile gündeme getirilmektedir. 1982 tarihli kararda kültür değerleri dışında, doğanın da korumada bir araç olduğunu; erozyonun önlenmesi amacı ile iki  burun arasındaki   kumsalda 1 km’lik. bir ağaçlandırma ile antik kalıntıların korunması öngörülmüştür (8).

1983 yılında Kurul Patara Kenti sınırları içinde günübirlik kullanımlar için büfe ve gölgelik yapımına izin verir. Bu karar içeriğinde de sit derecelendirilmesi yoktur. Büfenin hangi alanda olacağı (a, b, c) belli değildir (9).

1983 yılından itibaren Patara Sit Sınırları yanında ikinci konut için başvuruların başladığı görülmektedir. Sit Alanı dışında kalan kimi parsellere yapılaşma izni verilmiş ve temel kazılarının müze denetiminde olması kararı verilmiştir. Bu kararda çizilmiş bulunan sit sınırları dışında kalan kimi alanların da arkeolojik kalıntılar içerebileceği kuşkusu görülmektedir (10). Kurul bu kararı alırken; üyeleri arasında bir arkeolog da bulunmaktadır. Diğer taraftan doğrudan İmar ve İskan Bakanlığı’nı da ilgilendiren bu konuda Bakanlık temsilcisinin bulunmaması ilgi çekicidir.

1988 Tarihli kararda ilk kez bir yapılaşma ile ilgili ayrıntılı ve ekleri olan bir kararın üretildiği görülmektedir. Bu karar ayrıca ören yerlerindeki gezginlere verilecek wc vb. hizmetlerin gerçekleştirilmesi ile ilgilidir (11). Patara ile birlikte kararda PÖÇK sınırları içinde yer alan Xanthos'un da konu edildiği, wc ve hizmet binası yaptırılabileceği karara bağlanmıştır. Kararlarda yer alan diğer bir ilk ise, Koruma Yüksek Kurulu tarafindan üretilen ilke kararlarının kaynak gösterilmesidir.

Daha sonra, GEYAK kararında tanımlanan a, b, c sit alanları derecelendirilmiş ve I., II., III. Derece Sit Alanları olarak belirlenmiştie (12). Karar; Yüksek Kurul’un 6 Nolu ilke kararı gereğince alınmaktadır ve pafta eklerinde görüleceği gibi, sit sınırlarının ilk kez bir düzeltmeye uğradığı anlaşılmaktadır.

Karar Yüksek Kurul'a önerilmiştir. Karar içeriğinde bir diğer ilk ise, III. Derece Sit (c) Alanlarındakı yapılaşma isteklerinin artması, kurulun bu alanlarda "Koruma Amaçlı İmar Planlarının" yaptırılmasını istemesi, plan yapımı sonuna dek yapılaşmaya izin verilmemesidir.

Koruma Yüksek Kurul gündemine 15.05.1989- 72 tarihinde giren bu önemli konu, Yüksek Kurul tarafından hemen karara bağlanmamış ve bir komisyonun yerinde yapacağı incelemelerden sonra sit alanlarının derece ve düzeltilmelerinin görüşülebileceği yönünde bir tavsiye kararı alınmıştır. Yüksek Kurul, on ay sonra Antalya Koruma Kurulu'nun aldığı gereğince sit değişimlerini karara bağlamıştır. III. Derece Sit ile ilgili hiçbir yaptırım kararda görülmemektedir.

İlk kez bu kararla; I. Derece Doğal Sit Alanı ilan edilmiştir. Ayrıca;

Patara Antik Kenti ve çevresinin Milli Park alanı kapsamına alınması,

İlke olarak Patara Sit Alanları içinde kamulaştırmanın I. Derece Sit Alanı içinde başlatılması gerektiği,

Sit Alanları içinde kesinlikle yapılaşmaya izin verilmemesi,

Ören yeri içinden denize ulaşan yolun kullanılmaması ve yeni bir yolun gerçekleştirilmesi,

Daha önce sit alanları içinde yapılan ve yapımına ruhsat verilerek başlanan yapıların 2. kattan fazlasının yıktırılması hususları,

Antalya Koruma Kurulu'na tavsiye edilmektedir (13).

Antalya Koruma Kurulu, Yüksek Kurul'a sunduğu sit kararlarının kabulü ile I. Derece Doğal Sit’i tescil etmiştir (14). Alanın Milli Park kapsamına alınması  tavsiye kararının uygun olduğu ve Yüksek Kurul tarafından tavsiye edilen diğer öneriler benimsenerek kesin karar biçimine dönüştürmüştür.

Patara Antik Kenti, I. Derece Doğal ve Arkeolojik Sit Alanı’nda yer alan Gelemiş Lagünün su ürünleri üretmek amacı ile kiralama başvurusu  red olmuştur (15).

Bu arada, 82 adet yapının izinsiz olarak dereceleri belirtilmeyen sit alanları içinde yapımına başlanıldığı, bu konuda kazı başkanının gözlemlerini içeren bir raporunun olduğu ve kendisinin kurul toplantısında yörede kazı yapan kişi olarak ilk defa davet edilmesi, Kurul'un koruma politikalarındaki dinamiğini ortaya koymaktadır. Kararda Beyhan Oteli ile Hitit Yapı Kooperatifinin inşaatlarının durdurulması ve ciddi olarak bir suç duyurusunda bulunulduğu da görülmektedir (16).

Antalya Koruma Kurulu, Kazı başkanı ile yaptığı işbirliği ile antik kent için bir dizi olumlu kararlar üretir. Bunlar;

Ören yerine belli saatler içinde girilmesi,

Kontrollü giriş için bir binanın yapılması,

Sit alanının çevresinin çit ile çevrilmesi,

Yüksek Kurulun  aldığı tavsiye kararının; antik yol ile deniz yolunun ayrılması,

Sit alanı içindeki kaçak olarak yapılan 30 kadar kondu pansiyon yapılarının yıkılması,

Kurulun gündeme getirdiği diğer önemli bir konu ise, karar içeriğinde yer alan ören yerlerindeki bekçilerin çalışma ve görev koşullarının irdelenmesi,

karar altına alınmıştır (17).

Daha sonra, sınırları Sit Alanı içine kısmen giren bir ağaçlandırma projesinde aksaklıklar görülür ve alınacak karar için kazı başkanından görüş sorulur (18).

tarihinde Patara Antik Yerleşmesinin de içinde olduğu, Letoon

Xanthos ve Pydnai yörelerini de içine alan bölge "Özel Çevre Koruma Bölgesi" olarak ilan edilmiştir (19).

Patara Antik Kentinin Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içine alınmasından sonra Antalya Koruma Kurulu ile Özel Çevre Koruma Kurumu arasında uyuşmazlıkların başladığı, birbirini izleyen kurul kararlarından izlenebilmektedir.

Antalya Koruma Kurulu, Özel Çevre Koruma Kurumu'nun özellikle III. Derece Sit Alanları ile ilgili ürettiği projelerden sıkıntı duymaktadır.

Korunması gerekli bir alanda "Uygulama İmar Planı" tanımı altında bir uygulama olmaması gerektiğini söylenmektedir. Özel Çevre Koruma Bölgesi içinde yer alan Patara Antik Kentinin kültür varlıklarının hiçbir biçimde gözardı edilemeyeceğine işaret edilmektedir. I. Derece Arkeolojik Sit Alanında var olan kullanma baskısının azaltılması için başka yönlerde kullanım alanlarının açılmasını istenmektedir. En önemlisi, yasal soruşturmaları süren kaçak yapıları yasallaştıracak plan kararlarının koruma ilkeleri açısından sakıncalı ve uygun olmayacağıdır. Özellikle III. Derece Arkeolojik Sit Alanlarında Özel Çevre Koruma Kurumu'nun 2863 sayılı yasa gereği alınan sit kararlarına saygılı olması gerektiği vurgulanmış ve karara bağlanmıştır (20).

Antalya Koruma Kurulu; çeşitli kararları ile Patara Arkeolojik ve Doğal Sit Sınırlarının belirlendiğini ve 1/25 000 Ölçekli Patara Çevre Düzeni Planı’nın; çevreye uyumlu, yerleşme dokusunun kenarında özgün siluetin oluşmasını sağlamayı amaçlaması gerektiği vurgulamaktadır (21).

Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı, III. Derece Arkeolojik Sit Alanları İle alınan yapılaşmaya yönelik plan kararlarının, I. Derece Sit'e koruma yerine koruyamama özendirmesini, planının amacının I. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanları'nın korunması olduğunu tekrarlıyorlar. Özel Çevrenin I. Derecedeki Doğal Sit Alanlarına duyarsız olduğunu, onları Arkeolojik Sit olarak tanımlamak istediğini vurgularlar (22). 27.03.1990 tarih ve 718 sayılı karar kaynak verilerek; I. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit alanı içinden geçen yolun hala korunmasının uygun olmadığı, kurul çalışmalarında çok önemli olan "halihazır haritaların" sağlıksız olduğunu birkez daha gündeme getirir.

Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı'na gönderilen I. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Sınırları içinde yer alan kumsaldaki günübırlık sunumlar kurulca olumlu görülmektedır (23).

Özellikle Kültür Bakanlığı tarafından oluşturulmakta olan Koruma İmar Planı ışığı altında Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı'nın tekrar III. Derece Arkeolojik Sit Alanı'ndaki uygulama imar planı ile beraber değerlendirilmesi istenir (24).

Antalya Koruma Kurulu; III. Derece Arkeolojik Sit Alanı Sınırları içinde kalan Gelemiş Köyü Uygulama İmar Planı hükümlerinin sakıncalı olduğunu bir kez daha vurgulamış ve daha önce alınan kararları da kaynak göstererek; I. Derece Sit Alanı'nın bu planla korunamayacağı, Sit Alanlarının içlerinde bağımsız olarak planlanmayacağı tekrar vurgulanmaktadır (25).

Çeşitli Kurul Kararları ile Patara III. Derece Arkeolojık Sit Alanı içinde kalan Gelemiş Köyüne ait özel çevre koruma kurumu başkanlığı tarafından hazırlanan imar planının sakıncalarına işaret edilmiştir. Ancak onanan söz konusu planın tekrar gözden geçirilmesi ve III. Derece Sit Alanı'nda ciddi bir yüzey araştırmasının gereğini vurgulanmıştır (25).

Bir başka kararda; Özel Çevre Koruma Kurumu tarafından III. Derece Sit Alanı (Gelemiş Köyü) için hazırlanan imar planına ait görüşlerin olumsuzluğu bir kez daha vurgulanmaktadır (26).

I. Derece arkeolojik ve doğal sit alanları için yapılan plan ile III. Derece Arkeolojik Sit Alanı için yapılan planların birleştirilmesi için tavsiye kararı alınır. Söz konusu kararda; daha önceki karar kaynak gösterilerek (27) özel çevre koruma kurumu imar planı'nın tekrar gözden geçirilmesi talep edilmekte, kurul’un bu karara son verilmesi arzusu tekrarlanmakta ve konunun yüksek kurul'da görüşülmesi istenmektedir.

I. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanları'ndaki sorunların çözümü için Kurul kararlarının uygulanması ile, III. Derece Arkeolojik Sit (Gelemiş Köyü) Alanı’ndaki Özel Çevre Koruma Kurumu tarafından hazırlanan planın durdurulması istenir (28).

Başkan ve Özel Çevre Koruma Kurumu uzmanları toplanarak arazi irdelemesi yapılmış, Erendağı Gürlen Devlet Ormanının Patara ile bütünleşen kuzey-batı yamaçları "Doğal Sit" ilan edilmiştir (29).

Bu dönemde Koruma Kurulu Patara III. Derece Arkeolojik Sit Alanı içindeki kaçak yapılaşma için suç duyurusunda bulunmuştur (30).

Alınan çeşitli Kararlarda; III. Derece Arkeolojik Sit Alanı sınırları içindeki anıt fişlerinin hazırlanması ve Patara Arkeolojik ve Doğal Sit Sınırlarının tekrar irdelenmesi istenmektedir (31).

Ruhsatsız ve izinsiz yapıların yıkılması istenmektedir. Özel Çevre Koruma Kurumu kararı ile Kurul arasında III. Derece Arkeolojik Sit Alanındaki çözümsüzlükte ise bir yumuşama sürecinin başladığını görülmektedir.

I. Derece Doğal Sit kararlarının 17.03.1990 gün ve 719 sayılı karardan farklı genişletilmesi ile III. Derece Arkeolojik Sit Alanı’ndaki imar değişikliği, yüksek kurul tarafından uygun görülmüştür (32). Özel Çevre Koruma Kurumu'nun III. Derece Arkeolojik Sit Alanı'na yeni bir "Koruma Amaçlı İmar Planı" yapmasını Kurul uygun bulmuştur.

Antalya Koruma Kurulu, Özel Çevre Koruma Kurumu'nun III. Derece Arkeolojik Sit Alanı için gündeme getirdiği yeni planın, eskinin bir tekrarı olduğu kararını verir ve plan iade edilir (33).

G.E.E.A.Y.K döneminde (09.04.1983 tarihinde) alınan "Kumko" (Kumko Koop.) ile III. Derece Arkeolojik Sit Alanı'ndaki yapılaşmanın devamı başvurusu, ÖÇK  tarafından aynı alanda yapılmasına başlanan koruma amaçlı imar planı çalışmaları yönünde konunun iadesine-reddine karar verilir (34).

Daha sonraki bir kararda,  Kurulun 10.03.1995 gün ve 2499 sayılı kararının tekrar gözden geçirilme istemi red edilmiştir (35). Patara Koruma Amaçlı İmar Planı'nın bundan böyle ivedilikle Kültür Bakanlığı tarafından yapılması tavsiye edilmiştir.

I. ve III. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı için alınan bazı kararlar aşağıda özetlenmiştir:

Otopark yapımı başvurusunun red edilmesi (36),

I. Derece Arkeolojik Sit Alanı içinden geçen yolun deniz ile olan ilişkisinin kesilmesi gereği (37),

Gürlen Yolu'nun ıslah edilerek kullanılmasının reddi (37),

Özlen Çayı'nın bulunduğu plaj'a ulaşan yolun ıslah edilerek sunuma verilmesini korumacılık ilkeleri yönünden doğru olduğu (37),

1995 yılında da devam eden Patara kazıları çalışmaları sırasında Köklük-Günlük arasındaki tepe yamaçlarında ele geçen mezarların, bir Nekropol alanı oluşturduğu ve III. Derece Arkeolojik Sit alanı iken I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olması gereği Yüksek Kurul'a bildirilmekte ve koruma amaçlı imar planı'na hız kazandırılması istenmekte (38),

Sit Alanı değişikliğine; öneminden dolayı bir komisyon incelemesi sonucunda karar verilebileceği (39),

III. Derece Arkeolojik Sit Alanı olan Köklük-Günlük (Akdam Mezar Anıtından  itibaren) arasındaki tepe ve yamaçların bir bölümü I. Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edilmesi kararı (40). 

  devamı için tıklayın »»»

    DİPNOTLAR

(4) Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu (GEYAK)’nun 08.09.1978 tarihli kararı.

(5) 13.10.1988 tarihinden bu yana alınan kararlar.

(6) GEEAYK 08.09.1978 Tarih ve a/1292 Sayılı Karar.

(7) Antalya KTVK’nun 14.11.1981 Tarih ve A-3212 Nolu Kararı.

(8) GEEYAK 10.09.1982 Tarih ve a-3780 Sayılı Karar.

(9) GEEYAK 22.07.1983 Tarih ve 4463 Sayılı Karar.

(10) 09.04.1983 gün ve a-4244 sayılı toplantıda alınan karar içeriği.

(11) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 13.10.1988 Tarih ve 145 Sayılı Kararı.

(12) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 18.01.1989 Tarih ve 252 Sayılı Kararı’nad GEYAK tarafından alınan A-3212 - 14.11.1981 günlü kararda tanımlanan sınırlar ele alınmıştır.

(13) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun 02.02.1990Tarih ve 113 Sayılı Kararı.

(14) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 27.03.1990 Tarih ve  719 Sayılı Kararı.

(15) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 21.08.1990 Tarih ve 876 Sayılı Kararı.

(16) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 19.02.1990 Tarih ve 1000 Sayılı Kararı.

(17) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 05.02.1991 Tarih ve 1028 Sayılı Kararı.

(18) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 20.08.1991 Tarih 1174 Sayılı Kararı.

(19) 383 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname.

(20) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 13.11.1991 Tarih ve 1243 Sayılı Kararı.

(21) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 12.05.1992 Tarih ve 1417 Sayılı Kararı ile 27.03.1990 Tarih ve 713 Sayılı Kararları.

(22) özel çevre koruma kurumu başkanlığı'nın kararı dikkati çekicidir. 13.11.1991 tarih 1243 sayılı karar kaynak olarak gösteriliyor.

(23) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 12.05.1992 Tarih ve 1418 Sayılı Kararı.

(24) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 19.08.1992 Tarih ve 1539 Sayılı Kararı.

(25) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 17.11.1991 Tarih, 1629 Sayılı Kararı.

(26) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 21.01.1993 tarih, 1732 sayılı kararında ; 12.05.1992 tarih, 1417 tarih karar ve 17.11.1992 gün ve 1629 sayılı kararlar ile bağlantı kurulmuştur.

(27) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 21.01.1993 Tarih, 1772 Sayılı Kararı.

(28) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 07.04.1993 Tarih, 1801 Sayılı Kararı ile 11.02.1994 Tarih, 2134 Sayılı Karar birbirini tamamlayan iyileştirme kararlarıdır.

(29) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 01.04.1994 Tarih, 2177 Sayılı Kararı; Kurulun daha önce 11.02.1994 tarih, 2134 sayılı kararında aldığı karar gereği alınmıştır.

(30) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 01.04.1994 Tarih, 2178 Sayılı Kararı

(31) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 26.04.1994 Tarih ve 2183 ile 25.04.1994 Tarih ve 2187 Sayılı Kararları.

(32) 08.09.1994 Tarihli Antalya Koruma Kurulu kararı ile 19.10.1994 gün ve 369 sayılı Yüksek Kurul Kararları birbirini tamamlamaktadır.

(33) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 10.03.1990 Tarih ve 2499 Sayılı Kararı. Prof. Haluk Abbasoğlu muhalefet şerhinde; III. Derece Sit Alanı'nın II. Derece Arkeolojik Sit Alanı olması gerektiğini vurgulamaktadır.

(34) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 6.06.1995 Tarih ve 2551 Sayılı Kararı.

(35) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 22.08.1995 Tarih ve 2661 Sayılı Kararı.

(36) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 19.09.1995 Tarih ve 2718 Sayılı Kararı.

(37) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 31.01.1996 Tarih ve 2821 Sayılı Kararı.

(38) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nun 19.03.1996 Tarih ve 2902 Sayılı Kararı.

(39) 21.06.1996 gün ve 453 sayılı Yüksek Kurul Kararı.

(40) Antalya Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 19.3.1996 Tarih ve    2902 Sayılı öneri Kararı.