|
IV. PATARA ANTİK KENTİ
VE YAKIN ÇEVRESİNE İLİŞKİN SORUNLAR
Patara Sit'i olarak kararlar
alınırken başlangıçta sınırların belirtilmediği ve paftaya
bağlanmadığı görülmektedir (41). 1970'li yılların sonunda
Patara ve Gelemış köyünde turizm, ikinci konut gelişimi
ve baskısı yok iken arkeolojik kalıntılar için endişe duyulmamıştır.
Tek yapı ölçeği ile sit sınırlarının çizildiği koruma kararları
alınmıştır (42).
Sit tanımı ve bölgelere bölünme
ile (a, b, c siti) yeni bir değerlendirme oluşur ve yapılaşma
yasağı getirilir (43). Ancak Antik Liman yakınlarında, Liman'ın
doğu eteklerinde karar sonrası yapılaşma görülür. Liman
alanları içinde örtü altı tarımına izin verilmesi, kaçak
yapılaşma sorunlarını gündeme getirir.
1981 yılından itibaren Sit
Sınırlarının saptanamaması, birçok çözümü güçleştirici sorunlara
yol açmıştır. Daha sonra sit tanımının yapılması ve paftaya
bağlanması olumlu bir gelişimdir. Ancak Antalya Müzesi'nin
hazırladığı a, b, ve c Sit Bölgeleri olarak adlandırılan
alanların sınıflandırılması bilimsel temele dayanmamaktadır.
"c" Bölgesi'nin denetimli
yapılaşmaya açık olması ve yerleşim alanı olarak belirlenmesi
artan rant ile birlikte gelecekteki sorunları hazırlamıştır.
Kurul kararları ile alanda
erozyon ile ilgili girişimler gündeme gelmiştir (44), ancak
bu karar uygulanamamış, ancak 1990'lı yıllarda işlerlik
kazanabilmiştir.
1980' li yılların başında
nüfusu 209 olan Gelemiş Köyü (Patara Antık Kenti), 80’li
yılların ortalarına doğru 350 kişiye ulaşırken rant artışı
olmuş ve ticaret hareketlenmiştir. 1980'den sonra çıkarılan
Turizmi Teşvik ve Toplu Konut Yasaları bazı sorunları da
beraberinde getirmiştir.
Antik Patara Kenti içinde
günübirlik büfe ve gölgelik adı altında kumsalda ilk legal
yapılaşmaya izin verilirken (45), günümüzde III. Derece
Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı içinde kalan "Kumko Kum Limanı
Tatil Köyü Sahil Arsa ve Yapı Kooperatifi” nin Gelemiş Köyü
içindeki Gürlen - Kulaksız orman alanında yer alan sit alanı
dışındaki kimi parsellerine yapılaşma izni verilerek, bugüne
taşınan birçok sorunun temeli atılmıştır (46).
1983-1988 yılları arasında
beş yıl boyunca Patara ile ilgili hiçbir kararın alınmadığı
ve sorunun olmadığı görülür. Kumko Kooperatifi 1986 yılında
Gürlen - Kulaksız Mevkiinde daha fazla toplu parselleri
bulunan Yeni Hitit Kooperatifi ile birlikte Antalya Koruma
Kurulu yerine "Antalya Bayındırlık ve İskan Müdürlüğüne"
inşaat izni için başvurur. Adı geçen Kurum, Antalya Müze
Müdürlüğü'nden görüş sorarak (47), Antalya Müze Müdürlüğü'nün
aşağıdaki yanıtı ile gerekli izin verilir (48);
"....GEEAYK' nun 14.11.1981
gün ve a-3212 sayılı kararı uyarınca sorulan tüm parsellerin
c bölgesi (III. Derece Arkeolojik Sit) veya sit sınırları
dışında kaldığını, bu parsellerde yapılaşmanın, temel kazısı
sırasında eski esere rastlanıldığında Müze Müdürlüğü'ne
bilgi verilmesi koşuluyla serbest olduğunu bilgilerinize
arz ederim....."
"c" Bölgesinin Sit dışında
bir alan olarak algılanması hatalı olmuştur. GEEAYK' nun
9.4.1983 gün ve a-4244 sayılı kararı ile 1710 sayılı ve
2863 sayılı Yasaların Bölge Kurullarına devir edilen yetkilerinin
gözardı edilmesi de ilgi çekicidir.
Üstelik daha önce karşı çıkılan
222 ve 225 nolu c bölgesi parsellerine izin verilmesi de
bir hatadır (49). Yapı Kooperatifleri "mevzii imar planı"
yaptırarak Antalya İmar ve İskan Müdürlüğü'ne başvurur.
Antalya İl idare Kurulu Kararı ile oluşan izni, Valilik
onaylamıştır (50). Hitit ve Kumko Yapı Kooperatif alanlarını
içeren mevzii imar planı'ndaki yapı adaları "toplu konut"
iskan alanı olarak kabul edilmiş ve her iki kooperatif de
Antalya imar ve İskan Müdürlüğünden inşaat ruhsatlarını
almışlardır.
Antalya K.T.V. Koruma Kurulu
Patara ile ilgili ilk kararında; 1981'de Yüksek Kurul
tarafından alınan sit alan değerlendirmesindeki a, b, c
tanımlarını I., II. ve III. derece Arkeolojik ve/veya Doğal
Sit olarak gündeme getirmiştir (51). İlk kez "Doğal Sit"
tanımı karara bağlanmıştır. III. Derece Arkeolojik Alanda
yapılması gereken "Koruma Amaçlı imar Planı" ile I. Derece
Arkeolojik Alanda istenilen "Çevre Düzeni Planın" yapılması
için kararlar alınmıştır. Ancak, bu arada III. Derece Arkeolojik
Sit Alanı'nda, Gelemiş Köyü içinde ve Gürlen-Kulaksız arasında
zemin artı 6 kat izinli Beyhan Oteli'ne tarihsiz ruhsat
izni Antalya imar ve İskan Müdürlüğü'nce verilmiştir.
Bu otele Turizm Bakanlığı
bir de "Turizm Yatırım Belgesi" vermiştir (52).
Sit sınırlarının yeniden
derecelendirilmesi Yüksek Kurul kararı ile onaylanmış (53)
ancak Milli Park istemi gerçekleşmemiştir. Antik Kent ve
I. Derece Arkeolojik Sit Alanı içinden geçen plaja ulaşan
yolun kaldırılması istemi kabul edilmemiş ve kamulaştırma
ile ilgili yaptırımlar da başarılı olamamıştır.
Koruma
Kurulu, Yüksek Kurul'un sit alanları ile ilgili tavsiye
kararını güncelleştirmiş (54), Gelemiş Köyündeki Antik Liman'ın
su ürünleri için kullanılmasını reddetmiştir (55). Ancak
günümüzde yanlış kullanım ve çöp dökümü ile tehdit altında
kalan Göl, bataklık haline gelmiştir.
ilk
kez yörede kazı yapan prof.dr. Fahri Işık, Kurul toplantısında
bir uzman kişi olarak dinlenmiş ve sit alanlarının korunmasında
devlet ile yerel yönetimin etkin olması gerektiği belirtilmiştir
(56). Sit Alanları alınan Kurul Kararı ile tekrar sağlıklılaştırılmış
(57) ancak alanda 82 adet kaçak yapılaşma oluştuğu ve Beyhan
Oteli inşaatının devam ettiği ve hemen yanıbaşındaki Yeni
Hitit Yapı Kooperatifi tarafından 72. konut ile sosyal tesisler
inşaatı tamamlanmıştır. Kurul inşaatları durdurma kararı
almış diğer kaçak yapılar için de suç duyurusunda
bulunmuştur. Beyhan Oteli herşeye rağmen tamamlanmış,
"koruma amaçlı imar planı" tekrar gündeme getirilmiştir.
I. Derece
Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı'nın çit ile çevrilmesi, ören
yerı içerisinden geçen yolun kaldırılması kararı da bugüne
değin uygulanamamıştır (58). Kurul aldığı yıkım kararlarını
da uygulatamamaktadır. Konaklama tesislerinden III. Derece
Arkeolojik Sit Alanı içindekiler çalışmaktadır. I.
Derecedekilere daha ciddi kontrol getirıimiş, Sit Alanı'nın
kontrolü amacı ile Köy meydanında istenen karşılama ana
merkezi, Akdam Yöresi'nde de bir bekçi kulübesi olarak yapılabilmiştir.
Patara
Özel Çevre Koruma Bölgesi ilanı Sonrası Gelişmeler:
Patara
Antik yerleşmesi, Xanthos, Leteon, Gelemiş Köyü ve çevresini
de içine alan oldukça büyük bir bölge "Özel Çevre Koruma
Kurumu" tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgesi"
ilan edilmiştir (59).
Entegrasyon
çalışmaları başlatılmış (60) ve383 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararname uyarınca çalışmalar başlatılmıştır (61). Ancak,
Özel Çevre Koruma Kurumu' nun Patara'ya girmesi ile sorunlar
azalacağı yerde, çözümsüzlüğe hızla giden olay ve kararlar
birbirini izlemiştir. Tahribatın ve yağmalama sürecinin
hızla arttığı yörede yönetim ve kararlardaki çok başlılık,
Patara'nın koruma süreci içinde beş yılını yitirmesine neden
olmuştur (62).
Antalya
Koruma Kurulu "Özel Çevre Koruma Kurumu' nun" tutumunu eleştirmekte,
ancak uzlaşmaz tutumu ile Özel Çevre Koruma Kurumu sorunların
büyümesine neden olmaktadır (63). Kurulun istediği 1/25
000 'lik Planın bir türlü oluşamadığı görülür.
1992
'de Patara'da Özel Çevre Koruma Kurumu'nun karşısında sade
vatandaş-köylü yoktur, büyük kapital sahipleri ile bürokrat
kesimi ve onların baskıları vardır. Antalya Koruma
Kurulu'nun 1417 sayılı kararına bakıldığında; Patara'nın
bir Side örneği gibi oluşmakta olması akla gelebilir. Kurul,
özel çevre koruma kurumu'nun hazırladığı planı hemen onaylamıyor,
tekrar incelenmesiden yarar umuyor. Özel çevre koruma kurumu'nun
isteği üzerıne Kurul, 1418 sayılı kararı ile I. derece arkeolojik
ve doğal sit alanında kalan kıyı-kumsalda günübirlik kullanıma
izin vermeye mecbur kalıyor.
Antalya
Koruma Kurulu, Özel Çevre Koruma Kurumu tarafından yaptırılan
ve III. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Sınırları içinde
yapılması istenen "uygulama imar planı" tanımına kuşku ile
bakar (64). Patara gibi arkeolojik ve doğal zenginlikleri
oluşmuş bir kenti, ancak bütünlüğü ve onun devam ettirilmesi
ile korunabileceğini, belirterek bir protokol ile çalışmaların
her iki birim arasında sağlıklaştırılması vurgulanır. Ancak,
Özel Çevre Koruma Kurumu III. Derece Arkeolojik Sit Alanında
2863 sayılı yasa hükümlerine rağmen "imar planını" onaylamıştır.
Bir başka kararda da Koruma Kurulu, bu uygulamaya bir kez
daha karşı olduğunu ortaya koyarak endişelerini birkez daha
doğru ve haklı olarak vurgulamıştır (65).
Kültür
Bakanlığı'nın I. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanlarında
bir kez daha "çevre planlaması" organizasyonu yaptıracağını
bildirmesi üzerine Koruma Kurulu III. Derece ile ortak bir
çalışma olma gerekliliğini gündeme getirmiştir. (66). Ancak
taslak haline getirilen plan, uygulamaya bu kez de Kültür
Bakanlığı tarafından konamamıştır. Kurul kararında 1/1000
ölçekli uygulama imar planı ile III. Derece Arkeolojik Sit
alanına 4-5 bin nüfusun gelmesi ile birçok olumsuzlukların
olacağını, bu karar için sağlıklı düşünmenin gerekliliğini
bir kez daha vurgulamıştır.
Bu arada,
korumaya yönelik uygulamaların başarılı olmadığı, yerinde
yapılan incelemelerden anlaşılmış, I. Derece Arkeolojik
ve Doğal Sit Alanı içindeki izinsiz-kaçak yapılan lokanta,
gazino ve pansiyonların işletme ruhsatları iptal edilmiş
olmasına rağmen hepsi yine kaçak olarak faaliyet göstermekte
olduğu belirlenmiştir (67). Özel Çevre Koruma Kurumu
tarafından III. Derece Arkeolojik Sit alanına hazırlanan
yapılaşmaya yönelik Planın durdurulmasına karar verilmiştir
(68) .
Kalkan
yönündeki Yalıboyu Mahallesi'ne giden yolun islahına izin
verilmeyerek olası bir ikinci konut yağmalaması durdurulmuş
(69), daha sonra Özel Çevre Koruma Kurumu Sınırları dışında
kalan Yalıboyu Mahallesi'nin diğer bölümü de III. Derece
Doğal Sit Sınırlarına katılmıştır. Erendağı Gürlen Devlet
Ormanları (Patara'nın kuzeybatısı, III. Derece Arkeolojik
Sit komşusu) da bir kararla III. Derece Sit'i sarar biçimde
"Doğal Sit" ilan edilmiştir (70).
III.
Derece Arkeolojik Sit Alanı Kulaksıztepe güney yamacında
yeralan kaçak yapıya yıkım kararı alınmış ve daha sonra
yapı yıkılmıştır (71). Bu kararlarla, Özel Çevre Koruma
Kurumu ile Kültür Bakanlığı bir yumuşama içine girmiştir
(72).
Antalya
Koruma Kurulu'nun yeni I. Derece Doğal Sit ilanı Yüksek
Kurul tarafından da uygun bulunmuştur (73).
Koruma
Kurulu endişelerini bir kez daha ortaya koyarak, Özel Çevre
Koruma Kurumu'nun III. Derece Arkeolojik Sit Alanlarındaki
arkeolojik kalıntıları korumadığı ve bu nedenle tek yapı
ölçeğınde tescil yapılmasının ve koruma sınırlarının çizilmesini
karara bağlamıştır (74). Olumlu bir uygulama olarak Özel
Çevre Koruma Kurumu III. Derece Arkeolojik Sit Alanında
Koruma Planlaması çalışmalarını başlatmıştır. Patara planın
yetersizliği (75) nedeniyle, Antalya Koruma Kurulu Patara
Antik Kenti' nin (Gelemiş Köyü ile birlikte) bir bütün olduğunu,
bu nedenle yörede Kültür Bakanlığı'nca "Koruma Amaçlı
İmar Planı" yapılması kararını vermiştir (76).
Antik
Kent içindeki yolun kaldırılması istenir, ama olamaz, Gürlen
Yolu'nun islahı ise doğal olarak red edilir (77).
Kurul,
Köklük-Günlük Mevkii arasındaki yamaçlarda saptanan yeni
Nekropol Alanlarını gözönüne alarak III. Derecede kalan
Nekropolün bir bölümünü I. dereceye dönüştürmek istemiş
(78), Yüksek Kurul tarafından bu talep uygun bulunmuştur
(79). Daha sonra bu alan I. Derece Arkeolojik Sit Alanı
olarak ilan edilmiştir (80).
devamı için tıklayın
DİPNOTLAR
(41) G.E.E.A.Y.K.’nun
8.9.1978 Tarih ve a-1292 Sayılı Kararı.
Bu kararlar
aşağı yukarı kazı başkanı Prof. Fahri Işık'ın 1991 yılında
çalıştığı ve
sit sınırı
olarak vurguladığı alanlarla (I.Derece) hemen hemen aynıdır.
(43) G.E.E.A.Y.K.’nun
14.11.1981 Tarih ve a-3212 Sayılı Kararı.
(44) G.E.E.A.Y.K.’nun
10.9.1982 Tarih ve a-3780 Sayılı Kararı.
(45) G.E.E.A.Y.K.’nun
22.7.1983 Tarih ve a-4463 Sayılı Kararı.
(46) G.E.E.A.Y.K.’nun
9.4.1983 Tarih ve a-4244 Sayılı Kararı.
(47) Antalya
Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü'nün 21.3.1986 Tarih ve 1765
Sayılı
Yazısı.
(48) Antalya
Müzesi Müdürlüğü'nün 1.04.1986 Tarih ve 16-579 Sayılı
Yazısı.
(49) GEEAYK'
nun 9.4.1983 Tarih ve a-4244 Sayılı Kararı.
(50) 28.3.1986
Gün ve 5/600 Sayılı Antalya il idare Kurulu Kararı.
(51) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 18.1.1989 Tarih ve 252 Sayılı Kararı.
(52) Turizm
Bakanlığı'nın 26.5.1989 Tarih ve 4035 Sayılı Kararı.
(53) KTVKYK'
nun 2.2.1990 Tarih ve 113 Sayılı Kararı.
(54) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 27.3.1990 Tarih ve 719 Sayılı Kararı.
(55) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 21.8.1990 Tarih ve 876 Sayılı Kararı.
(56) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 19.12.1990 Tarih ve 1000 Sayılı Kararı.
(57) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 27.03.1990 Tarih ve 719 Sayılı Kararı.
(58) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 5.2.1991 Tarih ve 1028 Sayılı
Kararı.
(59) 18.1.1990
Tarih ve 383 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname.
(60) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 3.9.1991 Tarih ve 2643 Sayılı Kararı.
(61) 383 Sayılı
Kanun Hükmünde Kararname' nin 1. Maddesi: "Özel Çevre
koruma Bölgesİ
olarak ilan edİlen ve edİlecek alanların sahİp olduğu çevre
değerlerini
korumak ve mevcut çevre sorunlarını gidermek için tüm tedbirleri
almak, bu
alanların koruma ve kullanma esaslarını belirlemek, imar
planlarını
yapmak, mevcut
her ölçekteki plan ve plan kararlarını revize etmek ve res'en
onaylamak"
olarak belirlenmiştir.
(62) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 13.11.1991 Tarih ve 1243 Sayılı Kararı.
(63) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 12.5.1992 Tarih ve 1417 Sayılı Kararı.
(64) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 17.11.1992 Tarih ve 1629 Sayılı Kararı.
(65) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 21.1.1993 Tarih ve 1732 Sayılı
Kararı.
(66) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 23.2.1993 Tarih ve 1753 Sayılı Kararı.
(67) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 7.4.1993 Tarih ve 1801 Sayılı Kararı.
(68) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 11.2.1994 Tarih ve 2134 Sayılı Kararı.
(69) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 11.2.1994 Tarih ve 2135 Sayılı Kararı.
(70) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 1.4.1994 Tarih ve 2177 Sayılı Kararı.
(71) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 1.4.1994 Tarih ve 2178 Sayılı Kararı.
(72) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 26.4.1994 Tarih ve 2183 Sayılı
Kararı.
(73) K.T.V.K.
Yüksek Kurulu'nun 19.10.1994 Tarih ve 369 Sayılı Kararı.
(74) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 15.11.1994 Tarih ve 2342 Sayılı Kararı.
(75) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 10.3.1995 Tarih ve 2499 Sayılı Kararı.
(76) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 22.8.1995 Tarih ve 2661 Sayılı Kararı.
(77) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 31.1.1996 Tarih ve 2821 Sayılı Kararı.
(78) Antalya
K.T.V.K. Kurulu'nun 19.3.1996 Tarih ve 2902 Sayılı Kararı.
(79) K.T.V.K.
Yüksek Kurulu'nun 23.8.1996 Tarih ve 481 Sayılı Kararı.
(80) Antalya K.T.V.K. Kurulu'nun 30.9.1996 Tarih ve 3106
Sayılı Kararı.
|